{"id":12982,"date":"2025-09-26T09:33:51","date_gmt":"2025-09-26T14:33:51","guid":{"rendered":"https:\/\/naturapanama.org\/?p=12982"},"modified":"2025-09-26T09:37:36","modified_gmt":"2025-09-26T14:37:36","slug":"pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/","title":{"rendered":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Ciudad de Panam\u00e1, agosto 2025 \u2014<\/strong>La comunidad <strong>ind\u00edgena Ember\u00e1 de Pijibasal<\/strong> es parte de la <strong>Reserva de la Tierra Colectiva de Pijibasal,<\/strong> en la <strong>provincia de Dari\u00e9n<\/strong>, al sureste de <strong>Panam\u00e1.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Esta peque\u00f1a comunidad rural, con cerca de 150 habitantes distribuidos en 40 casas, se ubica en la parte media del r\u00edo Pirre, cerca del Parque Nacional Dari\u00e9n.<\/p>\n\n\n\n<p>Llegar hasta <strong>Pijibasal<\/strong> es toda una traves\u00eda: desde la ciudad de Panam\u00e1, se recorren cinco horas en carro hasta <strong>Yaviza<\/strong>; luego, una hora en lancha por el <strong>r\u00edo Chucunaque<\/strong> y <strong>el r\u00edo Tuira<\/strong> y, finalmente, 45 minutos en veh\u00edculo hasta la comunidad. Este camino dif\u00edcil, en medio de la selva, muestra la belleza natural y los desaf\u00edos que enfrentan sus habitantes: acceso limitado a servicios b\u00e1sicos, pobreza y la amenaza constante del cambio clim\u00e1tico.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><u>Un proyecto que une saberes y territorios<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Pese a estas dificultades, los pobladores de <strong>Pijibasal<\/strong> sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el <strong>Proyecto <a>\u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d<\/a>, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de la Agencia Espa\u00f1ola de Cooperaci\u00f3n Internacional para el Desarrollo (AECID),<\/strong> juega un papel clave.<\/p>\n\n\n\n<p>Una particularidad de esta iniciativa es la llegada de t\u00e9cnicos y productores con amplia experiencia en la caficultura de Chiriqu\u00ed, en el extremo opuesto del pa\u00eds, la provincia de Chiriqu\u00ed, como <strong>Carlos Fuentes y Jorge Pitt\u00ed,<\/strong> quienes llevan sus conocimientos y pr\u00e1cticas sostenibles a tierras Darienitas para fortalecer a los productores locales.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEncontramos que en <strong>Pijibasal<\/strong> ya exist\u00eda la iniciativa de cultivar caf\u00e9, pero con resultados insatisfactorios y muchas pr\u00e1cticas artesanales que limitaban la producci\u00f3n y la rentabilidad. Nuestro objetivo es ayudarlos a pasar de una producci\u00f3n de subsistencia a una actividad sostenible, rentable y amigable con el ambiente, a trav\u00e9s del manejo agroforestal y la aplicaci\u00f3n de buenas pr\u00e1cticas agr\u00edcolas y de procesamiento\u201d, explic\u00f3 <strong>Jorge Pitt\u00ed.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Por su parte, <strong>Carlos Fuentes<\/strong> precis\u00f3 que, adem\u00e1s del caf\u00e9, apoyan en la siembra de huertos familiares con un enfoque org\u00e1nico, para que las familias puedan producir alimentos sanos, mejorar su seguridad alimentaria y, si hay excedentes, comercializarlos.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEs muy satisfactorio ver el inter\u00e9s de los j\u00f3venes y las mujeres que est\u00e1n integr\u00e1ndose al proyecto, demostrando compromiso y esperanza en el futuro\u201d, destac\u00f3 Carlos Fuentes.<\/p>\n\n\n\n<p>Desde la perspectiva de <strong>Fundaci\u00f3n Natura<\/strong>, este trabajo tiene un componente clave: la participaci\u00f3n activa de la comunidad en todas las etapas. As\u00ed lo se\u00f1ala <strong>Yenni Gonz\u00e1lez, Coordinadora de Proyectos de la organizaci\u00f3n<\/strong>:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cPara Fundaci\u00f3n Natura es fundamental que las comunidades ind\u00edgenas sean protagonistas y no solo beneficiarias de los proyectos. Esto garantiza que se integren sus conocimientos tradicionales en las soluciones y fortalece sus capacidades de liderazgo, asegurando la sostenibilidad a largo plazo de las actividades que se desarrollan, siempre con un enfoque participativo y de pertenencia, Precis\u00f3 Yenni Gonz\u00e1lez\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Igualmente,reconoce que uno de los retos principales es lograr que las iniciativas sean de inter\u00e9s y utilidad real para toda la comunidad.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cEl proyecto se ha desarrollado de forma consensuada con l\u00edderes y pobladores, buscando integrar no solo a los miembros de la organizaci\u00f3n ANCAPIJI, sino tambi\u00e9n a toda la comunidad. Las dificultades de comunicaci\u00f3n, por la falta de acceso a energ\u00eda o se\u00f1al, han sido un desaf\u00edo para dar seguimiento a las tareas, pero la disposici\u00f3n de la gente y la experiencia previa en procesos agroforestales con caf\u00e9 han sido un gran apoyo\u201d, agreg\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Con el caf\u00e9, la meta es consolidar las capacidades t\u00e9cnicas y organizativas de la comunidad para producir de manera sostenible, mejorar la calidad del grano mediante pr\u00e1cticas agroecol\u00f3gicas y fortalecer la asociatividad para la comercializaci\u00f3n conjunta. Con los huertos, se busca que las familias produzcan hortalizas org\u00e1nicas dentro de sus predios, evitando la necesidad de salir de la comunidad para conseguir alimentos b\u00e1sicos como tomate o pepino, y sentando las bases para replicar esta actividad.<\/p>\n\n\n\n<p><strong><u>Voces que siembran futuro<\/u><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>El proyecto tambi\u00e9n recibe elogios por parte de los l\u00edderes locales como <strong>Eduardo Garabato, dirigente y cacique regional de la comunidad.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNunca hab\u00edamos tenido una experiencia como esta. Aprender a hacer abono org\u00e1nico y trabajar sin qu\u00edmicos es algo nuevo para nosotros y muy importante para cuidar nuestra tierra y nuestra salud. Adem\u00e1s, ver que los j\u00f3venes y las mujeres se suman y se motivan a producir caf\u00e9 y cultivar huertos es la garant\u00eda de que esto puede durar y crecer. Nosotros queremos que el proyecto tambi\u00e9n nos ayude a encontrar mercados para vender nuestro caf\u00e9 y que la comunidad prospere\u201d, coment\u00f3 <strong>Eduardo Garabato.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En el liderazgo femenino, <strong>Marta Manyoma, presidenta de la Junta Local,<\/strong> enfatiz\u00f3 el empoderamiento de las mujeres.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cAntes no ten\u00eda idea de c\u00f3mo sembrar caf\u00e9, pero gracias a los talleres estoy aprendiendo y ahora varias compa\u00f1eras ya est\u00e1n cultivando caf\u00e9, aj\u00ed y piment\u00f3n. Las mujeres tenemos muchas ganas de trabajar y aportar al desarrollo de nuestra comunidad\u201d, coment\u00f3 <strong>Marta Manyoma.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>En tanto los j\u00f3venes, pieza clave en la continuidad de esta transformaci\u00f3n, tambi\u00e9n est\u00e1n viendo en la agricultura una oportunidad real. <strong>Manuel Mayoma,<\/strong> de 28 a\u00f1os, expres\u00f3 que \u201cantes no participaba en estos proyectos, pero ahora que estoy sembrando caf\u00e9, siento que estoy haciendo algo productivo que me aleja de las malas influencias. Quiero crecer, tener mi propia producci\u00f3n y contribuir a la familia y a la comunidad\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Mientras que <strong>Anthony Contreras,<\/strong> de 24 a\u00f1os, a\u00f1adi\u00f3 un enfoque diferente desde el aviturismo.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cLa observaci\u00f3n de aves es una pasi\u00f3n que me trajo la organizaci\u00f3n GEMAS con el Proyecto Fondo Dari\u00e9n administrado por Fundaci\u00f3n NaTURA y ahora quiero que m\u00e1s j\u00f3venes se capaciten para atender turistas y generar ingresos. Mi sue\u00f1o es que Pijibasal se convierta en un destino reconocido para el aviturismo y que el turismo apoye el desarrollo sostenible\u201d, se\u00f1al\u00f3 Anthony Contreras.<\/p>\n\n\n\n<p>Para <strong>Yenni Gonz\u00e1lez,<\/strong> el trabajo con mujeres y j\u00f3venes es estrat\u00e9gico. \u201cUna parte importante es impulsar el liderazgo femenino, fortalecer el tema de artesan\u00edas y lograr que las mujeres puedan vender sus productos a un precio justo. Tambi\u00e9n buscamos que los productores lleguen a obtener caf\u00e9 molido de calidad y manejen sus fincas de forma sostenible y amigable con el medioambiente\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Finalmente, la coordinadora destac\u00f3 el papel de los aliados:<br>\u201c<strong>Fundaci\u00f3n Natura<\/strong> se siente complacida de contar con aliados estrat\u00e9gicos como <strong>AECID,<\/strong> que trabaja en temas de medio ambiente, g\u00e9nero y agricultura, promoviendo el desarrollo sostenible en Panam\u00e1 y otros pa\u00edses socios. En este caso, <strong>AECID <\/strong>es uno de los donantes que hace posible el proyecto \u2018Impulsando <strong>Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u2019, que desarrollamos en Pijibasal y Cerro Naipe\u201d.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Esta alianza entre productores, t\u00e9cnicos expertos, l\u00edderes comunitarios, mujeres y j\u00f3venes representa una apuesta firme por la resiliencia y el bienestar de <strong>Pijibasal,<\/strong> que hoy m\u00e1s que nunca mira hacia un futuro esperanzador, donde la tradici\u00f3n agr\u00edcola se combina con la innovaci\u00f3n y el respeto a la biodiversidad.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-gallery has-nested-images columns-default is-cropped wp-block-gallery-1 is-layout-flex wp-block-gallery-is-layout-flex\">\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12936\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12936\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12937\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_2.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12937\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_2.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_2-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_2-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12938\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_3.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12938\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_3.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_3-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_3-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12939\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_4.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12939\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_4.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_4-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_4-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12940\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_5.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12940\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_5.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_5-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_5-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12941\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_6.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12941\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_6.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_6-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_6-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12942\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_7.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12942\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_7.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_7-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_7-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12943\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_8.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12943\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_8.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_8-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_8-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12944\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12944\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"960\" data-id=\"12945\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_10.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12945\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_10.webp 1280w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_10-768x576.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"960\" data-id=\"12946\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_11.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12946\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_11.webp 1280w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_11-768x576.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12947\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_12.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12947\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_12.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_12-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_12-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"960\" data-id=\"12948\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_13.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12948\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_13.webp 1280w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_13-768x576.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1280\" height=\"960\" data-id=\"12949\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_14.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12949\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_14.webp 1280w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_14-768x576.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 1280px) 100vw, 1280px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12950\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_15.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12950\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_15.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_15-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_15-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12951\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_16.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12951\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_16.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_16-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_16-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12952\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_17.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12952\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_17.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_17-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_17-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12953\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_18.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12953\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_18.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_18-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_18-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12954\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_19.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12954\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_19.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_19-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_19-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12955\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_20.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12955\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_20.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_20-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_20-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12956\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_21.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12956\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_21.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_21-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_21-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12957\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_22.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12957\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_22.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_22-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_22-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12958\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_23.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12958\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_23.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_23-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_23-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12959\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_24.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12959\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_24.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_24-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_24-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12960\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_25.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12960\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_25.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_25-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_25-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12961\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_26.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12961\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_26.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_26-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_26-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12963\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_28.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12963\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_28.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_28-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_28-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12962\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_27.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12962\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_27.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_27-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_27-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12967\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_32.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12967\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_32.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_32-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12968\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_33.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12968\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_33.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_33-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12969\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_34.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12969\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_34.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_34-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12970\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_35.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12970\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_35.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_35-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12971\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_36.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12971\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_36.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_36-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12972\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_37.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12972\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_37.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_37-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12973\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_38.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12973\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_38.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_38-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"960\" height=\"1280\" data-id=\"12974\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_39.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12974\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_39.webp 960w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_39-768x1024.webp 768w\" sizes=\"(max-width: 960px) 100vw, 960px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12983\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12983\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_9-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1600\" height=\"1066\" data-id=\"12977\" src=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_40.webp\" alt=\"\" class=\"wp-image-12977\" srcset=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_40.webp 1600w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_40-768x512.webp 768w, https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_40-1536x1023.webp 1536w\" sizes=\"(max-width: 1600px) 100vw, 1600px\" \/><\/figure>\n<\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ciudad de Panam\u00e1, agosto 2025 \u2014La comunidad ind\u00edgena Ember\u00e1 de Pijibasal es parte de la Reserva de la Tierra Colectiva de Pijibasal, en la provincia de Dari\u00e9n, al sureste de Panam\u00e1. Esta peque\u00f1a comunidad rural, con cerca de 150 habitantes distribuidos en 40 casas, se ubica en la parte media del r\u00edo Pirre, cerca del [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":12936,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"categories":[67],"tags":[],"class_list":["post-12982","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-noticias"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza<\/title>\n<meta name=\"description\" content=\"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.\" \/>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"http:\/\/Ciudad%20de%20Panam\u00e1,%20agosto%202025%20\u2014La%20comunidad%20ind\u00edgena%20Ember\u00e1%20de%20Pijibasal%20es%20parte%20de%20la%20Reserva%20de%20la%20Tierra%20Colectiva%20de%20Pijibasal,%20en%20la%20provincia%20de%20Dari\u00e9n,%20al%20sureste%20de%20Panam\u00e1.%20Esta%20peque\u00f1a%20comunidad%20rural,%20con%20cerca%20de%20150%20habitantes%20distribuidos%20en%2040%20casas,%20se%20ubica%20en%20la%20parte%20media%20del%20r\u00edo%20Pirre,%20cerca%20del&hellip;\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"en_US\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Fundaci&oacute;n Natura\" \/>\n<meta property=\"article:publisher\" content=\"https:\/\/www.facebook.com\/naturapma\/\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-09-26T14:33:51+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-09-26T14:37:36+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1600\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"1066\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/webp\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Comunicaciones\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:creator\" content=\"@naturapanama\" \/>\n<meta name=\"twitter:site\" content=\"@naturapanama\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Comunicaciones\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Comunicaciones\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9a635c59f5d7459c52e2d5ce79952b48\"},\"headline\":\"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza\",\"datePublished\":\"2025-09-26T14:33:51+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-26T14:37:36+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/\"},\"wordCount\":1254,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\",\"articleSection\":[\"News\"],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/\",\"name\":\"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza &#060; Fundaci&oacute;n Natura\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\",\"datePublished\":\"2025-09-26T14:33:51+00:00\",\"dateModified\":\"2025-09-26T14:37:36+00:00\",\"description\":\"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"en-US\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/09\\\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp\",\"width\":1600,\"height\":1066},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Inicio\",\"item\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/\",\"name\":\"Fundaci\u00f3n Natura\",\"description\":\"Fundaci&oacute;n Natura es reconocida como gestor de recursos, que lidera e innova en la conservaci&oacute;n y el manejo sostenible de ecosistemas y su biodiversidad en las cuencas hidrogr&aacute;ficas y &aacute;reas marino costeras priorizadas\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"en-US\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/#organization\",\"name\":\"Fundacion Natura\",\"url\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"en-US\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/08\\\/cropped-Recurso-3@4x.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2021\\\/08\\\/cropped-Recurso-3@4x.png\",\"width\":512,\"height\":512,\"caption\":\"Fundacion Natura\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/en\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"},\"sameAs\":[\"https:\\\/\\\/www.facebook.com\\\/naturapma\\\/\",\"https:\\\/\\\/x.com\\\/naturapanama\",\"https:\\\/\\\/www.instagram.com\\\/naturapma\\\/\",\"https:\\\/\\\/www.youtube.com\\\/channel\\\/UCWu_h9ovqfg_vR2RlGe9UfA\"]},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/naturapanama.org\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/9a635c59f5d7459c52e2d5ce79952b48\",\"name\":\"Comunicaciones\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza","description":"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"Ciudad de Panam\u00e1, agosto 2025 \u2014La comunidad ind\u00edgena Ember\u00e1 de Pijibasal es parte de la Reserva de la Tierra Colectiva de Pijibasal, en la provincia de Dari\u00e9n, al sureste de Panam\u00e1. Esta peque\u00f1a comunidad rural, con cerca de 150 habitantes distribuidos en 40 casas, se ubica en la parte media del r\u00edo Pirre, cerca del&hellip;","og_locale":"en_US","og_type":"article","og_title":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza","og_description":"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.","og_url":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/","og_site_name":"Fundaci&oacute;n Natura","article_publisher":"https:\/\/www.facebook.com\/naturapma\/","article_published_time":"2025-09-26T14:33:51+00:00","article_modified_time":"2025-09-26T14:37:36+00:00","og_image":[{"width":1600,"height":1066,"url":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp","type":"image\/webp"}],"author":"Comunicaciones","twitter_card":"summary_large_image","twitter_creator":"@naturapanama","twitter_site":"@naturapanama","twitter_misc":{"Written by":"Comunicaciones","Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/"},"author":{"name":"Comunicaciones","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/#\/schema\/person\/9a635c59f5d7459c52e2d5ce79952b48"},"headline":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza","datePublished":"2025-09-26T14:33:51+00:00","dateModified":"2025-09-26T14:37:36+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/"},"wordCount":1254,"publisher":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp","articleSection":["News"],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/","url":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/","name":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza &#060; Fundaci&oacute;n Natura","isPartOf":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp","datePublished":"2025-09-26T14:33:51+00:00","dateModified":"2025-09-26T14:37:36+00:00","description":"En Pijibasal sienten hoy m\u00e1s cerca su sue\u00f1o de contar con desarrollo sostenible y fortalecer sus medios de vida, especialmente a trav\u00e9s de la producci\u00f3n agr\u00edcola. Es aqu\u00ed donde el Proyecto \u201cImpulsando Modelos de Vida Resilientes en Dari\u00e9n\u201d, ejecutado por Fundaci\u00f3n Natura con fondos de AECID, juega un papel clave. Conoce m\u00e1s.","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#breadcrumb"},"inLanguage":"en-US","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#primaryimage","url":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp","contentUrl":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/Pijibasal-Gira-Agosto_1.webp","width":1600,"height":1066},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/pijibasal-darien-una-comunidad-que-cultiva-futuro-con-cafe-huertos-y-esperanza\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Inicio","item":"https:\/\/naturapanama.org\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Pijibasal, Dari\u00e9n: Una comunidad que cultiva futuro con caf\u00e9, huertos y esperanza"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/#website","url":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/","name":"Fundaci\u00f3n Natura","description":"Fundaci&oacute;n Natura es reconocida como gestor de recursos, que lidera e innova en la conservaci&oacute;n y el manejo sostenible de ecosistemas y su biodiversidad en las cuencas hidrogr&aacute;ficas y &aacute;reas marino costeras priorizadas","publisher":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"en-US"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/#organization","name":"Fundacion Natura","url":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"en-US","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/cropped-Recurso-3@4x.png","contentUrl":"https:\/\/naturapanama.org\/wp-content\/uploads\/2021\/08\/cropped-Recurso-3@4x.png","width":512,"height":512,"caption":"Fundacion Natura"},"image":{"@id":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/#\/schema\/logo\/image\/"},"sameAs":["https:\/\/www.facebook.com\/naturapma\/","https:\/\/x.com\/naturapanama","https:\/\/www.instagram.com\/naturapma\/","https:\/\/www.youtube.com\/channel\/UCWu_h9ovqfg_vR2RlGe9UfA"]},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/naturapanama.org\/#\/schema\/person\/9a635c59f5d7459c52e2d5ce79952b48","name":"Comunicaciones"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12982"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14180,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12982\/revisions\/14180"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/12936"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12982"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12982"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/naturapanama.org\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12982"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}